منصوره اتحاديه و سعيد روحى

12

در محضر شيخ فضل الله نورى ، اسناد حقوقى عهد ناصرى ( فارسى )

نخستين صفحهء آن برمىآيد كه تحرير اين اثر را شيخ فضل اللّه از ربيع الثانى سال 1303 ق ، آغاز كرده و خلاصهء فعاليت‌هاى خود را تا اواسط سال 1306 ق ، در آن مندرج ساخته است . ليكن از تاريخ برخى اسناد چنين برمىآيد كه كسانى اسناد پيشين خود را نيز به رويت و تأييد شيخ رسانده و او با مهر و امضاى خود آنها را استحكام بخشيده و در حقيقت تنفيذ كرده است . از جمله در [ سند شمارهء 165 ] وقف‌نامه‌اى درج شده كه مربوط به سال 1291 ق ، است و خلاصه تسجيل شده آن را در صفحهء مذكور آورده است . اين دفتر موسوم به دفتر اول و در 25 صفحهء ابتداى آن خلاصه معاملات ربيع الثانى سال 1303 تا پايان همين سال درج شده و پس از آن به درج خلاصه اسناد سال 1304 پرداخته است . شيخ فضل اللّه در يادداشتى بر حاشيهء نخستين صفحهء اين دفتر ذكر مىكند كه در ربيع الثانى سال 1303 ق ، تقريبا چهل روز از ورود وى به طهران گذشته است . اما منشى و محرّر و كسى كه تقريبا سراسر كتاب به خط و لابد انشاى اوست ، ميرزا عبد الكريم منشى است كه در ص 27 كتاب از خود با نام « ميرزا عبد الكريم منشى رسايل حاضر پسر مرحوم حاجى ميرزا عبد اللّه منشى تبريزى طهران مسكن » ياد مىكند . از مميزات خاص اين دفتر يكى آن است كه فسخ‌نامهء برخى معاملات را نيز در ذيل اصل سند درج نموده ، تا كسانى بعدها نتوانند از آن سوءاستفاده نمايند . ( از جمله در ص 10 ) اسناد مندرج در اين دفتر انواع گوناگون دارد . نمونه بيشتر معاملات حقوقى رايج در آن ديده مىشود . اما بيشترين سندها از انواع زير است : 1 . معاملات [ انواع بيع چون بيع قطعى و شرطى ] . 2 . وكالت 3 . وصيّت 4 . ازدواج 5 . طلاق 6 . پرداخت وجه 7 . تعيين وصى و وكيل 8 . اجاره 9 . صلح